Fon Asistanı ·
Serbest fon nedir, kimler alabilir?
Serbest fon yalnızca nitelikli yatırımcıya satılabilen fondur. TEFAS'taki 2.465 fonun 1.273'ü, yani yarısından fazlası serbest fon.
Serbest fon, katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen yatırım fonudur. Diğer fonlara uygulanan portföy sınırlamalarının çoğu bunlara uygulanmaz: kaldıraç kullanabilir, tek bir varlığa daha çok ağırlık verebilir, türev araçlarda daha serbest hareket eder. Bunun karşılığı, herkese açık olmamasıdır. 4 Eylül 2026 itibarıyla TEFAS'taki 2.465 onaylı fonun 1.273'ü, yani yarısından fazlası, serbest fondur.
Nitelikli yatırımcı kim
Nitelikli yatırımcı, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerinde tanımlanan bir statüdür. İki yoldan kazanılır:
- Kurumsal olarak: bankalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, sigorta şirketleri, emeklilik yatırım fonları, yatırım fonları ve benzeri profesyonel kuruluşlar bu statüyü kendiliğinden taşır.
- Bireysel olarak: belirli bir tutarın üzerinde finansal varlığı olduğunu belgeleyen kişiler, işlem yaptıkları kuruma başvurarak nitelikli yatırımcı sayılabilir.
Bu tutar burada yazılmadı. Eşik Kurul tarafından güncelleniyor; bir yazıda donmuş bir rakam, güncellendiği gün yanlış bilgiye dönüşür. Güncel tutarı Sermaye Piyasası Kurulu'nun ilgili tebliğinden ya da hesabınızın bulunduğu aracı kurumdan öğreniniz. Kurum, belge sunduğunuzda statüyü hesabınıza tanımlar; tanımlanmadan serbest fon işlemi yapamazsınız.
Kısacası: serbest fon "gizli" bir fon değildir: verisi TEFAS'ta herkese açıktır, ama alım satımı için önce nitelikli yatırımcı olmanız gerekir.
Serbest fon ile normal yatırım fonu farkı
| Konu | Serbest fon | Diğer yatırım fonları |
|---|---|---|
| Kimler alabilir | Yalnızca nitelikli yatırımcılar | Herkes |
| Portföy sınırlamaları | Büyük ölçüde uygulanmaz | Fon türüne göre ayrıntılı sınırlar var |
| Kaldıraç ve türev kullanımı | İzahnamesinde yazdığı ölçüde serbest | Sıkı sınırlı |
| Fiyat açıklama sıklığı | Fondan fona değişir; bazıları günlük değil | Genellikle her işlem günü |
| Alım satım koşulları | Valör ve pay verme günleri fondan fona çok değişir | Daha standart |
| Verinin açıklığı | TEFAS'ta herkese açık | TEFAS'ta herkese açık |
Sınırlamaların gevşemesi tek başına "daha iyi" ya da "daha kötü" demek değildir; daha geniş bir sonuç aralığı demektir. Aşağıdaki sayılar tam olarak bunu gösteriyor.
Sayılarla: serbest fonların getiri dağılımı
4 Eylül 2026 itibarıyla bir yıllık getirisi hesaplanabilen fonlarda, iki grubun dağılımı şöyle:
| Serbest fonlar | Diğer fonlar | |
|---|---|---|
| Ölçülen fon sayısı | 1.151 | 1.062 |
| En düşük %10'un sınırı | %-2,23 | %23,31 |
| Alt çeyrek | %18,78 | %32,07 |
| Ortanca | %24,41 | %40,85 |
| Üst çeyrek | %42,19 | %46,49 |
| En yüksek %10'un sınırı | %51,79 | %52,18 |
| Bir yılda eksi yazan fon | 125 (%10,9) | 3 (%0,3) |
Tablodan çıkan üç gözlem:
- Ortancası düşük. Ortadaki serbest fon, ortadaki diğer fonun 16,44 puan gerisinde. "Serbest fon daha çok kazandırır" beklentisi, bu on iki aylık pencerede ortancada karşılık bulmuyor.
- Üst uçta fark neredeyse yok. En yüksek %10'un sınırı iki grupta da %52 civarında. Yani üst uçta serbest fonlar bir üstünlük göstermiyor; ayrışma aşağı yönde oluyor.
- Kayıp riski çok daha yaygın. Serbest fonların %10,9'u bir yılı eksiyle kapattı; diğer fonlarda bu oran %0,3.
Bu tabloyu kendiniz üretmek isterseniz, fon tablosunda serbest fonlar varsayılan olarak gizlidir; listeye dâhil eden bağlantı ile açabilirsiniz.
"Serbest" yüksek risk demek değil
Serbest fonların hepsi menkul kıymet yatırım fonu türündedir; emeklilik yatırım fonları ve borsa yatırım fonları arasında serbest fon yoktur. Risk basamaklarına dağılımları ise beklenenden geniş:
| Risk değeri | Serbest fon sayısı |
|---|---|
| 1 | 29 |
| 2 | 122 |
| 3 | 59 |
| 4 | 34 |
| 5 | 83 |
| 6 | 297 |
| 7 | 217 |
| Bildirilmemiş | 432 |
İki uç aynı anda doğru. Bir yanda, TEFAS'ta risk değeri 7 olan 260 fonun 217'si, yani %83'ü, serbest fondur; en yüksek risk basamağı neredeyse tamamen bu gruba aittir. Öte yanda 151 serbest fon risk 1 ya da 2 bildiriyor; bunların 75'inin unvanında "para piyasası", "kısa vadeli" ya da "katılım" geçiyor. Yani "serbest" kelimesi tek başına yüksek risk anlamına gelmiyor.
Dikkat çeken üçüncü sayı: serbest fonların 432'si hiç risk değeri bildirmiyor. Bu, grubun üçte biri demek ve seçim yapmak için künyeye bakan birinin en çok eksik veri göreceği yer burasıdır.
Uç değerler neden okunmaz
Serbest fonlarda ölçülen bir yıllık getiriler %-99,98 ile %11.459,90 arasında dağılıyor; diğer fonlarda aralık %-16,01 ile %132,57. Bu uçların bir kısmı gerçek performans değildir.
Sebebi hesabın kendisinde: getiriler birim pay değerinden hesaplanır ve bir fon pay bölünmesi ya da birleştirmesi yaparsa birim pay değeri, yatırımcının cebindeki değer değişmeden birkaç katına çıkar veya birkaçta birine iner. Bu yüzden liste sayfalarında en üstteki ve en alttaki birkaç satır tek başına okunmamalıdır. Ortanca ve çeyrekler bu tür sıçramalardan etkilenmediği için yukarıdaki tablo onlarla kuruldu.
Serbest fonu sitede nasıl bulursunuz
- Sitedeki listelerde serbest fonlar varsayılan olarak gizlidir; çoğu ziyaretçi bunları satın alamaz ve sıralamaların başını doldurmaları tabloyu yanıltıcı yapardı.
- Fon tablosunda anahtarı açtığınızda listeye girerler; tercihiniz tarayıcınızda hatırlanır.
- Bir fonun serbest olup olmadığı üç kaynaktan anlaşılır: TEFAS'ın şemsiye sınıflandırması ("Serbest Şemsiye Fonu"), fonun unvanında geçen "serbest" kelimesi ve kayıttaki serbest işareti. Üçünden biri işaret ediyorsa fon serbest sayılır.
Bugünkü dağılım: Serbest Şemsiye Fonu'na bağlı 1.268 fon, unvanında "SERBEST" geçen 1.267 fon var; kesişimden sonra toplam 1.273 fon serbest sayılıyor.
Bu sayılarla ne yapılmaz
Yukarıdaki tablo bir grup karşılaştırmasıdır, tek tek fonlar hakkında bir şey söylemez: serbest fonların ortancası düşük olsa da içlerinde en yüksek getiriyi yazanlar da var. Ölçülen pencere on iki aydır ve başka bir on iki ayda tablo başka türlü çıkabilir. Getiriler vergi, stopaj ve alım satım masrafları düşülmeden hesaplanır.
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Burada yer alan bilgi ve yorumlar yatırım danışmanlığı kapsamında değildir ve geçmiş getiri gelecekteki getirinin göstergesi değildir.
Sık sorulan sorular
Serbest fonu normal bir yatırımcı alabilir mi?
Hayır. Katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilir. Nitelikli yatırımcı statüsü, gerekli belgeleri sunmanız üzerine hesabınızın bulunduğu kurum tarafından tanımlanır. Statü tanımlanmadan işlem yapılamaz.
Serbest fon daha mı riskli?
Ölçülebilen kısmı şudur: 4 Eylül 2026 itibarıyla serbest fonların %10,9'u son bir yılı eksi getiriyle kapattı, diğer fonlarda bu oran %0,3. Dağılımın alt ucu da çok daha aşağıda: en düşük %10'un sınırı serbest fonlarda %-2,23, diğerlerinde %23,31. Bunun sebebi portföy sınırlamalarının bu fonlara büyük ölçüde uygulanmamasıdır.
TEFAS'ta kaç serbest fon var?
4 Eylül 2026 itibarıyla 1.273. Bu, TEFAS'ta işlem gören 2.465 onaylı fonun %51,6'sı demektir; yani listenin yarısından fazlası herkese açık değildir. Tam liste fon tablosunda görülebilir.
İlgili sayfalar
- Fon tablosu, serbest fonlar dâhil: süzün, sıralayın, karşılaştırın.
- Analizler: kategori liderlik listeleri; serbest anahtarı burada da var.
- Yöntem: getirinin hesaplanma kuralı ve bilinen sınırlar.
- Sorumluluk reddi: verinin kapsamı ve uç değer uyarısı.